Travma Sonrası Destekleyici Yaklaşımlar (Ortaokul ve Lise)

Her insan yaşamdaki zorluklar ile başa çıkmaya yardımcı olacak güçlü yönlere ve yeteneklere sahiptir. Bununla birlikte, bazı durumlar hepimiz için zorlayıcı olabilir. Bu zorlayıcı etkenlerle baş edebilmek için içsel gücümüzü ve sosyal destek ortamlarını harekete geçirmek önemlidir.

Herkes savaş, doğal afet, kaza, yangın ve kişilerarası şiddet gibi farklı türlerde acı veren olaylardan etkilenir. Ancak farklı tepkiler verir. İnsanların birçoğu olanlar hakkında yoğun şaşkınlık, anlam verememe, güvensizlik veya belirsizlik hissedebilir. Aşırı korku ve kaygı duyguları baskın olabileceği gibi bir şey hissedememe ya da içe kapanma gibi duygular da yaşanabilir. Yaşanan bu tepkilerin yoğunluğu kişiden kişiye değişebilir. Kişilerin travmatik olaylara karşı verdiği tepkilerin yoğunluğu aşağıda sıralandığı gibi farklı etmenlere bağlıdır: 

  • Yaşanılan olayların doğası ve şiddeti,
  • Önceden yaşanan üzücü olaylar,
  • Sosyal destek sistemi,
  • Fiziksel sağlık,
  • Psikolojik sağlık problemlerinin kişisel ve ailesel tarihçesi,
  • Kültürel geçmiş ve gelenekler,
  • Yaş

 
Bireyler yaşadıkları çevrenin öngörülebilir, tutarlı ve güvenli olmasını bekler. Ancak bazı yaşantılar, çevrenin güvenliğine ilişkin algıyı zedeleyebilir, onları travmatik yaşantıya açık hale getirebilir. Genç bireylerin medyadan aldıkları bilgiler veya başkalarının deneyimlerini işiterek / izleyerek maruz kalmaları güven algılarını zedeleyebilir. Bu gibi durumlarda anne babalar olarak bilinmesi gereken önemli noktalar vardır. 

  • Yetişkinlerin travmatik yaşantılara verdikleri tepkiler­ çocuklarını etkiler. Bu nedenle kar­şılaşılan durumları sakinlikle karşılayabilecek yetiş­kinlerin varlığı önemlidir. 
  • Travmatik yaşantılar sonrasında olabildiğince güven verici olmak, endişe verici düşüncelerin arttırılmamasına dikkat etmek gereklidir. Olay olmamış gibi veya bir önemi yokmuş gibi davranılması endişelerini daha da arttırabilir. Sizin güvenli duruşunuz geleceğe umutla bakışınız onu güçlü kılacaktır. 
  • Bireyler travmatik olaylara aynı şekilde tepki vermezler. Gençleri travmatik deneyimlerini ve yaşadıklarını paylaşmak konusunda zorlamamakta fayda vardır. Bazıları çok konuşarak, bazıları da daha suskun kalarak baş etmeye çalışabilirler. Önemli olan sizin onu anladığınızı hissettirebilmenizdir. Tekrar tekrar sorular soruyorsa, bu sorular sabırla, sakinlikle cevaplandırılmalıdır. 
  • Açıklamalar gelişim düzeyine uygun olarak yapılmalıdır. Ortaokul çocukları gerçekten güvende olup olmadıklarına ve bu konuda ne yapıldığına ilişkin sorular soracaklar, gerçekle düşlemi birbirinden ayırma konusunda yardıma ihtiyaç duyacaklardır. Lise grubunda ise toplumda olan şiddetin nedenlerine ilişkin gençlerin güçlü ve değişken fikirleri olacaktır. Toplumdaki trajedilerin nasıl önlenebileceğine ilişkin somut önerilerini paylaşmak isteyeceklerdir. Tüm çocuklar, duygularını ve düşüncelerini dile getirmeleri konusunda yüreklendirilmeli, iyi bir dinleyici olunmalıdır. 
  • Çocuklar ve gençler etkilendikleri olayları bazen sözlerle ifade edemeyebilirler ve endişelerini paylaşmayabilirler. Bu nedenle davranışlarına, arkadaş ilişkilerine, tepkilerine dikkat ederek olaylara nasıl anlam verdiklerini anlamaya çalışmakta fayda vardır. 
  • TV, gazete ve sosyal medyayı kullanan, facebook, twitter hesapları olan çocukların neleri izlediğine hakim olamayacağımız için bilgisayar kullanımı/internet erişimi konusunda yetişkin kontrolü olmalıdır. 
  • Devamlılık hissini yapılandırdığı için, aile olarak iş düzeni, okul düzeni, yemek yeme ve yatma saati gibi rutinlerin devamına özen gösterilmelidir.


Travmatik deneyim her zaman uzun süreli ve tamiri mümkün ol­mayan olumsuz etkiler bırakmaz.
Bu gibi dönemlerde çocukların ve gençlerin yukarıdaki konulara dikkat ederek desteklenmesi başa çıkma becerilerini güçlendirecektir. 

Davranışlarında dikkatinizi çeken (uyku ve yemede bozulmalar, üzgün ve endişeli ruh hali, isteksizlik ve normal aktivitelere ilgide azalma, dikkatin bozulması ve okulda başarısızlıklar, vücut ile ilgili ağrı ve endişelerin fiziksel bir sebep olmadan artması, çabuk sinirlenme ve aşırı kızgınlık, gibi) farklılıklar gözlemlediğinizde ilgili psikolojik danışmanıyla iletişime geçilmesi önemlidir.


Psikolojik Danışma ve Rehberlik Servisi

 

Kaynakça:

Psiko-Eğitim Broşürleri-1. (2013). Çocuklar Duydu. İstanbul Bilgi Üniversitesi Klinik Psikoloji Yüksek Lisans Programı, İstanbul

Çelikoğlu, P. ve Gülzari, V. (2015). Travmanın Etkileri ve Travmayla Başa Çıkma. Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi.

Travma Yaşayan Çocuklara Nasıl Destek Oluruz? (2015). Başkent Üniversitesi Psikoloji Bölümü, Ankara