Anne Babalar İçin Pandemi Dönemi ve Tükenmeden Başedebilmek

Tüm dünya ve ülkemiz olağanüstü bir dönemden geçiyor. Yaşanan coronavirüs (COVİD-19) salgını nedeniyle bir yandan ailemizin sağlığı ve güvenliği için endişe duyarken bir yandan da bu durumun sosyal ve ekonomik yaşantımızda yarattığı değişikliklere uyum sağlamaya çalışıyoruz. Bu uyum sürecinin olumsuz etkileri kişinin kendi yaşam koşullarına göre farklılık gösteriyor. Örneğin; işi evden yürütmek, yeni düzenlemeler gerektiriyor, aile yaşantısındaki bu düzenlemeler de yeni zorlukları beraberinde getiriyor. Her gün işe gitmek zorunda kalan anne babalar da evdeki çocukların bakımının sağlanmasında zorluklar yaşayabiliyor. Bu noktada herkes kendi başa çıkma becerilerini harekete geçirmeye çalışıyor. Ancak bu sürecin kişinin üzerinde yarattığı yoğun duygusal durumlarla tükenmeden baş edilebilmesi için bazı farkındalıklar yaşaması önem kazanıyor.

 

Psikiyatrist Kubler Ross, zorlu durumlarla baş etme sürecinde insanların bazı evrelerden geçebildiğini belirtir ve bu aşamaları beş basamakta özetler. Önce içinde bulunulan durumu inkâr etmeyle başlayan süreç daha sonra “Neden, bu benim başıma geldi?” sorularının eşlik ettiği yoğun bir öfke duygusuyla devam eder. Sonrasında bir süre yaşadığı olayların olmamasını sağlayacak koşulları tartışır. Bu süreç “keşke şunu yapsaydım bu başıma gelmezdi”, “şu konuda alınan önlemler arttırılsaydı daha kolay önlenirdi” gibi düşünceler ile sorular yöneltilen bir dönemdir. Daha sonra yaşanan süreçle baş edemeyecek kadar güçsüz hissedip içe döner. En sonunda da durumu kabullenir. Herkes bu aşamaları farklı biçimlerde yaşayabilir. Aşamaları bilmek bazen yönetmeyi de kolaylaştırabilir. Kişinin iç dünyasında yaşanan karmaşaların üstesinden gelebilmek için kullandığı bu yol bir çeşit kendini iyileştirme, durumu anlamlandırma mücadelesinin basamakları olarak düşünülebilir. Hiçbir şey yokmuş gibi inkâr safhasında takılıp kalmak, bu süreç içinde yol alamamak, ileride ortaya çıkabilecek daha derin ruhsal süreçleri ortaya çıkarabilir. Bu nedenle ruhsallığı tüketmeden başa çıkma yollarını devreye sokabilmek, ev içinde bir rutin oluştururken durup dinlenmeye, kendi iyileşme sürecimize katkıda bulunacak etkinliklere de alan ve zaman açabilmeye özen göstermek gerekir.

 

Kişilerin ruhsallığı açısından bu beş aşamanın birinde takılıp kalmamak için insanların gerçekleştirdikleri bazı çabalar olduğu gözlemlenmiştir. Hem doğal hem de insan kaynaklı afetler sırasında ve sonrasında insanların davranışlarını ve baş edebilme yollarını gözlemleyen Prof. Lahad ve ekibi, insanların altı farklı başa çıkma yöntemi kullandıklarını gözlemlemişlerdir. Prof. Lahad gözlemleri sonucu oluşturduğu modelinde; başa çıkmayı yaşam zorluklarını yönetmek için devam eden bir çaba olarak tanımlar. Her insanın stresli durumlarda harekete geçirilebilecek iç güçlere veya başa çıkma kaynaklarına sahip olduğunu ifade eder. Lahad ve araştırma ekibi bu başa çıkma kaynaklarının: İnancına yaslanma, duyguları ifade etme, sosyal

 

ilişkilerden güç alma, hayal gücüne ile rahatlama, bilgiye yaslanma, fiziksel olarak aktif olma olarak altı başlıkta toplanabildiğini gözlemlemişlerdir

 

İnancına yaslanmak: Zorluklarla baş edebilmek için bazı kişiler inançlarına yaslanırlar. “Dini inançlar, bilime inanç, mesleki profesyonellerin yapacaklarına olan inanç” ile sorun durumunun geçeceği konusunda umutlarını canlı tutabilirler.

Duygularını ifade etme: Duygularını ifade ifade ederek kendisini rahatlatan ve sorun durumuyla baş etmeye çalışan birçok birey vardır. Konu üzerine konuşmayı, hislerini sürekli anlatarak kendilerindeki baş edebilme gücünü bulmaya çalıştıkları gözlemlenebilir.

Sosyal ilişkilerden güç almak: Bazı bireyler de sosyal ilişkileri sürdürerek, diğer insanlarla etkileşimde olarak yaşadıkları sorun durumlarıyla baş edebilirler. Diğerleri ile iletişimde olabilmek, duygu ve düşüncelerini paylaşabilmek, birlikte bir etkinlik yapabilmek onları rahatlatabilir.

Hayal gücü ile rahatlamak: Hayal gücünü kullanarak sorun durumlarıyla baş eden bir çok birey vardır. Bu kişiler sanatsal etkinlikleri yürüterek, yazarak, müzikle ilgilenerek, resim yaparak baş edebilmek için gereken enerjiyi bulabilirler.

Bilgiye yaslanmak: Yaşadığı sorun durumu ile baş edebilmek için bilişsel süreçleri devreye sokan bireyler; bilgiye, araştırmaya ihtiyaç hissedebilirler. Bu nedenle coronavirüs ile ilgili bilimsel, somut ve gerçekçi bilgiler edinmek ve riskten korunma yöntemlerini öğrenmek onlar için rahatlatıcı olabilir.

Fiziksel olarak aktif olmak: Bir sorun durumunda fiziksel süreçleri devreye sokan bireyler ise spor yapabilir, sürekli ev içinde hareket edebilir, temizlik yapabilir, aile üyelerinin ihtiyaçlarını gidermek için çaba sarf edebilirler.

 

Her insan yukarıda bahsettiğimiz bu altı yoldan sadece birini kullanmaz. Duruma göre bazen her birini de kullanabilir. Bazılarını daha çok tercih edebilir. Örneğin; hayal gücünü kullanarak baş edebilme yolunu özellikle küçük yaştaki çocukların sıkça kullandıklarını söyleyebiliriz. Bir aile içinde her aile üyesi tarafından farklı baş etme biçimleri tercih ediliyor olabilir. Örneğin biri sürekli bilgi almak için haber kanallarını araştırıp herkese bilgileri paylaşıyordur. Ancak hayal gücünü kullanmayı tercih eden diğer aile üyesi bu durumdan çok da hoşnut olmayabilir. İki taraf için de kullanılan baş edebilme yöntemleri rahatsızlık verici olmaya başlayabilir. Birinin sürekli temizlik yapması, herkesi egzersiz yapması için zorlaması, duygularını aktarması için ısrarcı olması aile içinde başka çatışmalara da neden olabilir. Böylesi farklılıklar yaşanması durumunda ne yapmak gerekir?

 

  • Örneğin bilgi almaya önem verdiğinizi ve fiziksel olarak aktif olduğunuzda baş edebildiğinizi fark ettiyseniz, gün içinde bu ihtiyaçlarınızı karşılayabileceğiniz zamanlar yaratmanız önemlidir.
  • Diğer aile bireylerinin baş edebilme yolları hakkında gözlemler yapabilirsiniz. Kullandıkları yöntemleri fark ederseniz, sizin önerdiğiniz yollara neden dirençli olduklarını böylece daha kolay anlamlandırabilirsiniz. Kendi yönteminiz konusunda ısrarcı olmaktan vazgeçebilirsiniz.
  • Farklı baş edebilme yöntemlerini deneyerek sizin üzerinizdeki etkisini değerlendirebilirsiniz. Çünkü baş etme yöntemleri zaman içinde öğrenilerek de geliştirilebilir. Örneğin; eşiniz bu durumlarda hayal gücünü kullanarak rahatlıyor ve film izlemeyi tercih ediyorsa eşlik ettiğinizde sizde nasıl bir his uyandırdığını değerlendirebilirsiniz. Ya da küçük çocuğunuzun yaptığı bir resim etkinliğine katılabilirsiniz. Size iyi gelip gelmediğini değerlendirip, diğerlerine de farklı yolları deneyimlemeleri konusunda ısrarcı olmadan, önerilerde

 

Farklı yöntemlere sahip olmak aile içinde yeni yollar keşfetmek için fırsatlar sunarken, bu yolların farkına varmak herkesin birbirini anlamasını ve bu süreçte yaşadıklarına da saygı duymasını kolaylaştıracaktır.

 

Özellikle salgın gibi olağanüstü durumlarda kişilerin verdiği tepkilerin yoğunluğu yaşadıkları süreçte maruz kaldıklarına, önceki deneyimlerine, sosyal destek alabilme olanaklarına, fiziksel sağlıklarına vb. değişkenlere göre farklılıklar gösterebilir. Her insan yaşamdaki zorluklar ile başa çıkmaya yardımcı olacak güçlü yönlere ve yeteneklere sahiptir. Bununla birlikte, bazı insanlar, bir kriz durumda kolayca incinir ve fazladan yardıma ihtiyaç duyabilir. Özellikle belli yaşlardaki bireyler (ör. çocuklar ve yaşlılar) daha fazla desteğe gereksinim duyabilirler. Anne babalar olarak sizlerin çevrenize yardım edebilmeniz için önce kendinize dikkat etmeniz gerekir. Etkinlik yapmak, birlikte kaliteli zaman geçirmek, ödevini beraber yapmak için sürekli çocukların yanında olmaya çalışmak, kendinize ayıracağınız zamanlardan vazgeçmek baş edebilme gücünüzü tüketmenize neden olabilir.

 

Çocukların ve ergenlerin bu zorlu süreçle baş edebilmelerinde oyunun oldukça fazla yeri olacaktır. Oyun için ayırdığı zamanlar onların akademik alanda geri kalacağı düşüncesiyle sizi endişelendirebilir. Ruhsal enerjimizin bir ekonomisi vardır. Dengeli konumda olduğumuzda ruhsal ekonomimizi akademik alanlara yöneltebiliriz. Ancak ruhsal alandaki dengemiz bozulduğunda bu yatırımları yapabilmek için zamana ihtiyaç duyabiliriz. Çocuk ve ergen yaşanan sürecin kendi üzerindeki etkisi ile başedebilmeyi başarırsa, ruhsal enerjisini akademik alana da yönlendirebilmek için ihtiyaç hissedecektir. Senkron ve asenkron okul süreçleri bu

 

isteği onlarda uyandırmak için katkı sağlayacaktır. Bu süreçlere dahil olması, kendisini planlayarak, otokontrolünü sağlaması için bir yol oluşturacaktır. Otokontrolünü kazanabilmek her çocuk için farklı zamanlarda gerçekleşebilir. Okulumuzda hazırlanan aşamalandırılmış program, uyum sağlayarak ilerlemelerini kolaylaştıracak, otokontrolünü geliştirmesi için onu yönlendirecektir.

 

Çocuklar ve ergenler belirsiz olan durumdan etkilendiklerini söze dökebilmekte yetişkinler kadar beceri sahibi olamazlar. Ancak dışarıdan gelen tüm bilgiyi öğütemeden içlerine alırlar. Bu süreçte bu bilgiyi öğütmesi, sindirmesi için anne babasının sakinliğine, anlam bulmasına katkıda bulunacak açıklamalarına ihtiyaç duyarlar.

 

Sizin kendinize özen göstermeniz ve başa çıkma gayretiniz çocukların bu süreci ruh sağlıkları açısından dengeli bir şekilde geçirebilmeleri için yeterli desteği oluşturur. Kendinizi tüketmeden başa çıkabilme gücünüzü harekete geçirebilirseniz, onların süreci anlamlandırmasını sağlayabilir ve onlara umut verebilirsiniz. O zaman bu can sıkıcı koşullar, çocuklarınıza hayatları boyunca sorun durumlarında baş edebilmek için kullanacakları kalıcı beceriler kazandırabilmek için önemli bir fırsata dönüşebilir.

 

Konuyla ilgili sorularınız olursa, ilgili psikolojik danışmanlarımızla iletişime geçebilirsiniz. Sağlıklı günler diliyoruz.

Psikolojik Danışma ve Rehberlik Servisi Terakki Vakfı Okulları

 

 

 

 

Kaynakça:

https://www.thetraumatherapistproject.com/podcast/mooli-lahad-phd/