Mesleğin Yaşamamızdaki Yeri ve Meslek Seçim Süreci

İş alanları çağımızda sürekli gelişiyor ve disiplinler arası beceriler gerektiriyor. Meslekler çeşitleniyor, seçim yaparken karar vermek de zorlaşıyor. İş dünyasında yoğun bir rekabet yaşanıyor. Bu rekabet ortamında güçlü olmak için farklılaşmak gerekiyor. Bu farklılaşmayı yaratabilmek için meslek seçimi sürecinin iyi yapılandırılması önem kazanıyor. Bir yanda anne babaların meslek önerileri bir yanda da gelişen çağın ilginç iş olanakları, bir yanda da üniversite sınavı hazırlığı sırasında karar verme zorunluluğu…

Karar verme aşamasında araştırma yapılması, mesleğin değerleri ile kişinin değerlerinin örtüşmesi, mesleğin bireyin yaşamına getireceği etkilerinin bilinmesi bu süreçte dikkat edilmesi gerekenler arasında sayılabilir.

Gençler eğer meslek seçimi aşamasına kadar sorumluluk almamışlarsa, kararı başkalarına bırakmayı tercih edebiliyor, pişman olmamak için karar vermemeyi tercih edebiliyorlar. Bu nedenle bazen ebeveynlerinin onun adına bu kararı vermesini bekliyorlar. Yetenek, ilgi ve beklentileri doğrultusunda seçim yapmalarına izin verilmesi ve onlara destek olunması bu aşamada önem kazanıyor.

Yapılan araştırmalarda kişilerin üniversiteyi bitirdikten sonra ortalama üç kariyer alanı değişikliği yaptığı belirlenmiş. Bu nedenle gençlerin seçtikleri meslekten sonra alanlarında bazı değişiklikler yapacaklarını ön görebiliriz. Bu noktada önemli olan; kendilerini bu değişken süreci yönetebilecek becerilerle donatmaları olacaktır.

Gençlerin kişilik özellikleri, ilgi alanları, özel yetenek ve becerileri ile ilgili fikir sahibi olmasının yanı sıra geleceğe dönük istek ve idealleri konusunda da karar vermesi gerekmektedir.

Üniversite sınavlarına hazırlık süreci bu karar aşamasının en önemli basamaklarından birisidir. Ülkemizde üniversiteye sınavla öğrenci seçilmesi 1960’larda başlayan ve zaman içinde çeşitli değişikliklerle günümüze kadar devam eden bir süreç olmuştur. Bu zaman dilimi içinde yerleştirme biçimleri de farklılaşmıştır.

 

Üniversite Sınav Sistemi ve Yerleştirme Süreci Tarihçesi

1960’lı yıllarda: Bazı üniversiteler kendi sınavlarını yaparak öğrenci kaydı yapmıştır.

1974 ve 1975 Yılları: Aynı gün sabah ve öğleden sonra olmak üzere iki oturum şeklinde sınav uygulaması yapılmıştır.

1974 yılından itibaren adaylardan yükseköğretim programlarına ilişkin tercihleri alınmaya başlanmıştır.

1976-1980 Yılları:  Sınav, aynı günde ve bir oturumda uygulanmıştır.

1981 yılından itibaren iki basamaklı sınav (Nisan ve Haziran Ayları) sürecine geçiş yapılmıştır.

1982 yılından itibaren ortaöğretim kurumlarından adayların diploma notları alınmaya başlanmıştır.

1987 yılından itibaren, yükseköğretim programları ile ilgili tercihlerini belli alanlarda toplayan adaylara, sınavda belli testleri cevaplama, diğerlerini cevaplamama olanağı tanınmıştır.

1999 yılında iki basamaklı sınavın ikinci basamağı kaldırılmış, sınav ÖSS adı altında tek basamaklı bir sınav hâline getirilmiştir.

2006-ÖSS’de yapılan değişiklikle sınavın bir basamakta uygulanmasına devam edilmiş, ancak soruların bir kısmı önceki yıllarda olduğu gibi ÖSS tipinde hazırlanmış, bir kısmı ise tüm lise müfredatı göz önünde tutularak hazırlanmıştır.

2010 yılından itibaren 6114 Sayılı Kanun hükmü uyarınca Yükseköğretim Genel Kurulunun kararları doğrultusunda  üniversiteye giriş sistemine son şekli verilmiştir. YGS ve LYS sınavları uygulanmaya başlanmıştır.

 

Meslek Seçerken Bilinmesi Gerekenler

Seçilecek meslek aile ile ilişkileri, yaşanan çevreyi ve etkileşimde bulunacağımız bireyleri, sosyal çevreyi hatta eş seçimini dahi belirleyebilecektir. Bireyin hangi mesleki değerleri önemsediği ve hayatında öncelikli olacağına karar vermesi önemli bir adım olacak, yapılan işten zevk almasını sağlayacaktır.

Psikolojik Danışma ve Rehberlik Servisi olarak öğrencilerimizin meslek seçimi sürecinde destekleyici bir program yürütmekteyiz. Bu program ile öğrencimizin hem kendi değerlerini, hem mesleğin beklediği değerleri tanımalarını sağlayacak, hem de mesleğin çeşitli özellikleri hakkında aşağıdaki konularda bilgi sahibi olmalarını sağlayacak çalışmaları organize ediyoruz. Anne babaların meslek seçimi aşamasında bu özelliklerden bahsetmesi de önemli katkı sağlayacaktır.

Mesleğin gerektirdiği değerler:

  • Yeteneğini kullanma ve geliştirme
  • Yaratıcılık
  • Bağımsızlık
  • Değişiklik
  • Kazanç
  • Rekabet
  • Düzenli yaşam
  • Toplumsal saygınlık
  • Liderlik
  • Sosyal güvence

 

Mesleğin gerektirdiği özellikler:

  • Meslekte yapılan iş ve görevler nelerdir?
  • Mesleğin önümüzdeki 10 yıl içinde ülkemizdeki durumu nasıl olabilir?
  • Meslekte yükselme olanakları nelerdir?
  • Mesleğin çalışma ortamı nasıldır?
  • Meslekte ilerleme olanağı nedir?
  • Staj, zorunlu hizmet gibi çalışmaları gerektirir mi?
  • Seçilen mesleğe eleman yetiştiren yükseköğrenim kurumları nelerdir?

 

Gencin kendisini tanımasına yönelik uygulanabilecek test ve envanter sonuçları seçim süreçlerine katkı sağlamaktadır. Yaşlarının büyümesi, ilgi alanlarının değişmesi, hayata dair deneyimlerinin artmasıyla birlikte envanter sonuçları da değişim gösterebilir. Karar aşamasında zorluk yaşandığında envanterlerin tekrarlanması da gerekebilmektedir.

 

Üniversite ve bölümleri araştırma:

Gençlerin seçmeyi düşündükleri üniversite ve bölümlerle ilgili aşağıdaki sorulara cevap bulabilmeleri de önemlidir.

  • İstediğim bölüm/bölümlerde hangi dersler, hangi yıllar da toplam kaç saat okutuluyor?
  • Bölüm/bölümler hangi üniversitelerde var?
  • Okumayı hedeflediğim üniversitenin sosyal aktiviteleri ve kulüp çalışmaları ne kadar aktif?
  • Akademik güçlülüğün yanında çok yönlü bir insan olabilmek için hangi fırsatları sağlayabilir?
  • Okulun yurt içi veya dışı staj olanakları var mıdır? Okulun bu konuda çalışan ofisleri aktif midir?

 

Bölüm seçiminde yapılan yanlışlar:

  • İlgi ve yeteneklerini objektif olarak değerlendirmemek,
  • Önyargılarla karar vermek,
  • Moda mesleklere yönelmek,
  • Arkadaşlarının etkisinde kalmak,
  • Kendi isteklerini ifade etmeden ailenin isteklerine öncelik vermek,
  • Bir bölümün diğer bölümlerden daha kolay olduğunu düşünerek karar vermek,

 

Yanlış inanışlarla bölüm seçimi sonucunda karşılaşılabilen problemler:

  • Akademik zorluklar,
  • Başarısızlığın getirdiği motivasyon düşüklüğü,
  • Potansiyel yeteneğin ortaya çıkamaması,
  • Okula ve öğrenim görmeye karşı olan isteksizlik,
  • Motivasyon kaybı,
  • Aile ilişkilerinde çatışma,
  • Zihinsel olarak yapamam, beceremem düşünceleri,
  • Duygusal olarak kendine güvenmeme, kızgınlık, öfke

Gençlerin doğru kararı alabilmesi için;

  • Okuldaki Kariyer Günleri Etkinliklerine etkin olarak katılmalı, meslek tanıtımlarını takip etmeli, merak ettikleri tüm meslekleri deneyimleyebilmek için yarıyıl ve yaz tatillerinde yürütülen Meslek Gözlem Programlarına katılmalı,
  • Bölümler/ meslekler ile ilgili varsa önyargılardan kurtulmalılar…
  • Kendilerini objektif olarak değerlendirmek için yapılan envanter sonuçlarını danışmanları ile değerlendirmeli,
  • Ders öğretmenlerinin ve çevresinde fikrine, bilgisine önem verdiği kişilerin görüşlerini almalı,
  • İnsan kaynakları gazetelerini takip etmeli,
  • Bilgiye ulaşmak için interneti kullanmalı, araştırmalı, okumalı, gözlemlemeli, televizyonda yapılan programları takip etmeli,

Lise Rehberlik Servisi olarak bizler öğrencilerimizin kararlarını oluşturabilmeleri ve vizyon sahibi olmalarını sağlamak amacıyla 9. Sınıftan itibaren alanlarında yetkin kişilerle buluşturup ve kariyer planlama çalışmaları yürütüyoruz.

Bu doğrultuda 11. Sınıfta bu yıl eğitim gören öğrencilerimiz Erhan Erkut, Sedat Örsel, Tunç Bozbura, Alphan Manas gibi alanlarında önder kişilerle bir araya gelerek sohbet etme fırsatı yakaladılar. Dekanlarla buluştular ve Tıp, Hukuk, Mimarlık, Mühendislik ve Doğa Bilimleri, Sanat ve Sosyal Bilimler, Yönetim Bilimleri fakülteleri hakkında bilgilendiler. Seçmeyi düşündükleri bölümlerle ilgili “Üniversite Terakki’de: Tadımlık Dersler” etkinliğinde 2 ders saati akademisyenlerle bir araya gelerek, üniversite öğrencisi gibi ders dinleme fırsatı buldular. Meslek Gözlemi Programına katılarak meslekleri işin mutfağında gözleme fırsatı yakaladılar. Üniversiteleri tanımak amacıyla çeşitli etkinliklere katıldılar. Üniversiteleri tanıdılar: Boğaziçi, İTÜ, Koç Üniversitesi gezileri gerçekleşti. Apply BAU ve İTÜ UOLP programları hakkında bilgi edindiler. Sabancı, Acıbadem ve diğer üniversiteleri de ziyaret edecekler. 12. Sınıfta da Üniversite Rektörleri ile buluşacaklar.

Öğrencilerimizin farklılıklarını ortaya çıkarabilecekleri mesleği seçebilmeleri dileğiyle…

 

KAYNAKÇA:

http://www.osym2016.com/

http://www.osym.gov.tr/belge/1-2706/tarihsel-gelisme.html

http://www.emo.org.tr/ekler/36ad3e516c5bf3a_ek.pdf